سمفوني شماره پنج بتهوون

-مقدمه

سمفوني 5 بتهوون در دو مينور اپوس شصت و هفت توسط لودويگ ون بتهوون بين سال هاي 1804-1808 نوشته شد. اين سمفوني يكي از معروف ترين و شناخته شده ترين ساخته ها د ركل موسيقي كلاسيك است كه شامل 4 موومان است : سر آغازي با يك سوناتا آلگرو ، سپس يك آندانته و در آخر يك اسكرتزوي چابك كه به يورشي ناگهاني (Attacca) در پايان مي انجامد. اين سمفوني بعد از اولين اجرا در تالار آندروين اتريش در سال 18089، به شهرتي حيرت آور دست يافت. هافمن از اين سمفوني به عوان يكي از معروف ترين سمفوني هاي زمان خود ياد مي كند.
اين سمفوني با چهار نت مشخص و متمايز با موتيف ( كوتاه - كوتاه - كوتاه - كشيده ) شروع مي شود.
سمفوني و موتيف چهار نتي آغاز آن در سراسر جهان شناخته شده است ، بطوري كه از موتيف به كرّات در موسيقي پاپ ، ديسكو، راك ان رول و موسيقي هاي فيلم و تلويزيون استفاده شده است.
در جنگ جهاني دوم BBC از اين موتيف چهار نتي براي شروع اخبار راديو خود استفاده مي كرد، چون اين موتيف نشان دهنده كد مورس ( كد تلگرافي) حرف " V " است كه به معناي پيروزي ( Victory ) است.

آنچه بر سمفوني پنج طي مدت آماده شدن آن گذشت جالب توجه است. اولين قسمت هاي اين سمفوني در 1804 پس از اتمام سمفوني سه نوشته شد. بتهوون به دفعات كار آماده كردن اين سمفوني را براي آماده كردن ساخته هاي ديگر خود به تعويق انداخت . اين ساخته ها عبارتند از اولين نسخه ي فيدلو، پيانو سوناتاي اپاسيوناتا، كوارتت زهي رانمووسكي، كنسرتوي ويلون، چهارمين كنسرتوي پيانو و سمفوني چهارم. سمفوني پنج كه آماده سازي نهائي آن در سال 1807 تا 1808 صورت گرفت، هم زمان با سمفوني شش در يك كنسرت اجرا شد.

سمفوني 5 ، 22 دسامبر 1808 در كنسرتي بزرگ در تئاتر آندروين شهر وين كه شامل تمامي اجراهاي بتهوون بود و توسط خود بتهوون رهبري مي شد، به نمايش در آمد.

تئاتر آندروين شهر وين

اين سمفوني به عنوان سمبل موسيقي كلاسيك در افتتاحيه ي كنسرت هاي فيلامورنيك نيويورك در 7 دسامبر 1842
و اركستر سمفوني ملي در 2 نوامبر 1931 اجرا گرديد. اجرا در اين افتتاحيه ها بدليل اثرات فني و احساسي اين سمفوني ، تاثير شگرفي بر آهنگسازان و منتقدان مويقي گذاشت و الهام بخش آهنگساراني چون برامس، چايكوفسكي (بويژه سمفوني 4)، بروكنر، ماهلر و هكتور برليوز شد.
سمفوني 5 به همراه سمفوني 3 و 9 بتهوون به عنوان انقلابي ترين آثار او در عرصه موسيقي كلاسيك به شمار مي روند.


موتيف سرنوشت
موتيف آغازين اين سمفوني را بعضا با نام نمادين آن كه بعنوان نمايش "تقديري كه بر در مي كوبد" ياد مي كنند. اين نام توسط منشي و خدمتكار بتهوون ، آنتون شيندلر مطرح شد كه سالها پس از فوت بتهوون چنين نوشت:
آهنگساز خودش كليد ورود به ژرفا را فراهم كرد، روزي كه در پيشگاه خالق به شروع موومان اول اشاره كرد و ايده ي اصلي و بنيادي اين كار را در قالب اين كلمات بيان كرد و بنابراين "تقديري كه بر در مي كوبد"
اين اظهار شيندلر درباره ي گوشه هايي از زندگي بتهوون است كه توسط كارشناسان بي ارزش شمرده مي شد.(او معتقد وجود موارد ساختگي در كتاب هاي مكالمات بتهوون بود.) به علاوه ، شبيان شده است كه شيندلر چهره اي خيالي و رمانتيك از بتهوون ارائه داده بنابراين اگرچه ما نمي توانيم مطمئن باشيم كه شيندلر واقعا اين اظهارات را از خود ساخته است ، اما احتما اين امر زياد است.

جلد پارتيتور سمفوني

- اركستراسيون (سازبندي)

اين سمفوني براي 1 پيكولو(فقط موومان چهارم) ، 2 فلوت ، 2 ابوا ، 2 كلارينت در سي بمل و دو ، 2 باسون ، كنترباسون(فقط موومان 4) ، 2 هورن در سي بمل ، 2 ترومپت ، 3 ترومبون (آلتو، تنور، وباس فقط درموومان 4) تيمپاني ( در سل و دو) و بند زهي تنظيم شده است.

- ساختار

اين سمفوني 4 موومان دارد:

Allegro con brio
Andante con moto
Scherzo. Allegro
Allegro

مدت اين سمفوني حدود 30 دقيقه مي باشد.

- بررسي

موومان اول : موومان اول با موتيف چهار نتي كه در بالا در مورد آن بحث شد، آغاز مي شود كه يكي از معروف ترين موتيف هاي موسيقي غرب است. ميان رهبران اركستر در مورد نحوه اجراي چهار ميزان اول سمفوني بحث هاي قابل توجهي وجود دارد. بعضي از رهبران آنرا يك آلگروي محكم و سريع، بعضي آن را موتيفي با تمپوي آرام و با وقار و گروهي آنرا مولتو ريتارداندو( به معني اجراي آهسته تر هر 4 نت اين ميزان هاست) مي دانند. ديدگاه آخر را بدليل كششي مي دانند كه در نت چهارم وجود دارد و به نوعي تمپوي پايين نت هاي قبل از خود را توجيه مي كند.
موومان اول در فرم سوناتاي سنتي است كه بتهوون آن را از پيشينيان خود به ارث برده است. (هايدن و موتسارت)
اين موومان با عبارتهايي مهيج و با صداي بلند شروع مي شود(موتيف معروف) و توجه شنونده را به خود جلب مي كند. به دنبال 4 ميران اول بتهوون از تكرار ها و توالي هايي براي گسترش اين استفاده مي كند . اين تكرارهاي مختصر و موثر با ريتمي منظم و با فرم ملودي منحصر به فرد و روان قبل خود به دنبال هم مي آيند. كمي بعد ، يك پل بسيار كوتاه فورتيسيمو (با صداي خيلي بلند)، كه توسط هورن ها نواخته مي شود، قبل از شروع تم دوم ، اتفاق مي افتد. تم دوم در مي بمل ماژور ، تمي آشنا و تغزلي تر است، كه با اجراي آرام (پيانو) موتيف 4 نتي توسط هورن ها و سپس همراهي زهي ها مشخص ميشود.
اين تم نيز بر اساس موتيف 4 نتي بسط وگسترش مي يابد. بخش گسترش كه با استفاده از مدلاسيون ها، تكرارها و توالي ها ادامه مي يابد، شامل يك پل است. در حين تكرارها، يك پاساژ كوتاه و مختصر براي ابوا وجود دارد كه به نوعي حاضر جوابانه اجرا مي شود. اين موومان با كودائي پر حجم به پايان مي رسد.

موومان دوم (آندانته كن مونتو)
موومان دوم لا بمل ماژور ، قطعه تغزلي با دو وارياسيون است كه بدين معناست كه دو تم به تناوب و به نوبت اجرا مي شوند. در پي اين وارياسيون ها كوداي بلندي وجود دارد اين موومان با اجراي تم خود كه ملودي هماهنگي از ويولاها و ويلون سل ها و همراهي كنترباسون هاست آغاز مي شود. كمي بعد تم دوم با هارموني كه براي كلارينت ، باسون ، ويلون ها با آرپژ سه تائي ويولاها و باس تنظيم شده است، شروع مي شود. وارياسيون تم اول دوباره تكرار مي شود. سپس موومان با تم سوم دنبال مي شود كه عبارتست از ملودي ويولاها و ويلون سل ها با عبارت هاي مخالف فلوت ، ابوا و باسون . پس از اينتر لود، تمام اركستر در فروتيسيمويي كه به كرشندو ها و در نهايت كوداي پايان مووما مي انجامد ، مي نوازد.

موومان سوم (اسكرتزو آلگرو)
موومان سوم كه داراي فرم سه گانه است، شامل اسكرزو و تريو مي باشد. اين موومان از قالب سنتي دوره ي كلاسيك در موومان هاي سوم پيروي مي كند كه شامل تكرارها و اسكرتزوي اصلي ، بخش تريوي مخالف ، بازگشت اسكرتزو و در نهايت كودا است. اگر چه سموفوني هاي كلاسيك معمول در موومان هاي سوم از منوئت و تريو استفاده ميكنند، بتهوون نوع جديد با فرم اسكرتزو و تريو را بر گزيد. موومان باز ميگردد به شروع خود در گام دو مينور با اين تم كه توسط ويلون سل ها و كنتر باس ها اجرا ميشود آغاز مي گردد.
تم آغازين توسط يك تم مخالف كه توسط بادي ها نواخته مي شوند. پاسخ داده مي شود و اين توالي تكرار مي شود. سپس هورن ها با صداي بلند تم اصلي موومان را مي نوازند و در اينجا موسيقي موومان سوم شكل مي گيرد.
قسمت تريو كه در دو ماژور است و در بافتي چند صدايي نوشته شده است، بعد از آنكه اسكرتزو براي آخرين بار اجرا شد، توسط پيتسيكاتوي زهي ها و با ملايمت و به آهستگي نواخته مي شود. اسكرتزو تقابل هايي (كنتراست) را نشان مي دهد كه چيزي شبيه به تقابل هايي است كه در موومان ها آرام به طور كلي وجود دارد كه اين به دليل تفاوت بسيار زياد بين مشخصه ها و ويژگي هاي اسكرتزو و تريو است.
سپس اسكرتزو به تضاد با موتيف معروف چهار نتي كه در موومان اول با آن آشنا شديم و در كل موومان حكم فرمايي مي كند، مي پردازد.

موومان چهارم (آلگرو)
موومان پاياني، پيروزمندانه و قدرتمندانه بدون وقفه و پس از اسكرتزو آغاز مي شود، اين موومان در نوع غير معمولي از فرم سونات نوشت شده است. در پايان بخش بسط و گسترش ، موسيقي روي يك كادانس دومينانت متوقف مي شود كه با صداي بسيار بلند نواخته مي شود (فورتيسيمو) و موسيقي بعد از يك توقف با تكرار تم هورن در موومان سوم اسكرتزو ادامه مي يابد. اين تكرار سپس توسط كرشندويي كه در ميزان هاي آخر بخش اسكرتزوي موومان ظاهر مي شود ، وارد شده و همانند موسيقي قسمت آغازين موومان است . وقفه ي مووما پاياني كه اساس آن اسكرتزو است.
براي اولين با توسط هايدن مورد توجه قرار گرفت كه آن را قبلا در سمفوني شماره ي 46 خود در سي ماژور در سال 1772 به كار برده بود. اينكه بتهوون اين كار را در موسيقي خود با آگاهي از اين سمفوني انجام داد يا خير بر ما روشن نيست.
موومان پاياني سمفوني 5 شامل يك كوداي طولاني است كه تم اصلي موومان را بصورت موقت و فشرده در خود جاي داده است. با نزديك شدن به پايان تمپو افزايش مي يابد و به پرستو مي رسد. اين سمفوني با 29 ميزان آكورد در دو ماژور كه بصورت فورتيسيمو ( باصداي بسيار بلند) نواخته مي شوند پايان مي يابد.

ماخذ : www.wikipedia.org
ترجمه و تلخيص : پيمان ورشوئي